--- title: "Imiesłów - co to jest, jakie są rodzaje i zasady pisowni?" description: "Dowiedz się, co to jest imiesłów, poznaj jego rodzaje (przymiotnikowe, przysłówkowe) i dowiedz się, jak stosować nową reformę ortograficzną 2026 roku." site: "CoToJest.pl" language: "pl-PL" image: "https://cotojest.pl/wp-content/uploads/2026/07/cotojest-imiesow-co-to-jest-jakie-sa-rodzaje-i-za-1784744948919.jpg" canonical_url: "https://cotojest.pl/imieslow/" author: "Alicja Witoszyńska" date_published: "2026-09-01T13:50:00+00:00" --- - [Nauka i edukacja]() - [Porady]() # Imiesłów – co to jest i jakie są rodzaje imiesłowów? ![Imiesłów - co to jest, jakie są rodzaje i zasady pisowni?]() Zrozumienie, czym jest imiesłów i jak poprawnie go używać, to jeden z kluczowych elementów do osiągnięcia biegłości w operowaniu językiem polskim. Ta specyficzna forma słowna łączy w sobie cechy różnych części mowy, często sprawiając niemałe trudności gramatyczne i stylistyczne. Z zagadnieniem tym zmagają się na co dzień zarówno uczniowie przygotowujący się do egzaminów, jak i profesjonalni copywriterzy, dziennikarze czy twórcy literatury. Co więcej, zmieniające się zasady ortograficzne – w tym szeroko komentowana, przełomowa reforma kodyfikacyjna Rady Języka Polskiego obowiązująca od początku 2026 roku – wprowadzają istotne nowości w zakresie poprawnego zapisu. W poniższym kompleksowym poradniku dokładnie definiujemy to pojęcie, dzielimy imiesłowy na precyzyjne kategorie i prezentujemy liczne, łatwe do przyswojenia przykłady. Poznasz tajniki poprawnej interpunkcji i dowiesz się, jak sprawnie unikać najbardziej nagminnych błędów tożsamości podmiotu. ## Co to jest? (Definicja) **Imiesłów** (łac. *participium*) to nieosobowa forma czasownika. Oznacza to w praktyce, że chociaż wyraz ten komunikuje nam czynność lub określony stan rzeczy, to nie jesteśmy w stanie na jego podstawie zidentyfikować konkretnej osoby (np. ja, ty, on), która tę akcję wykonuje. Imiesłowy charakteryzują się unikalną hybrydowością w zdaniu: łączą cechy i składnię czasownika z właściwościami innych części mowy, mianowicie **przymiotnika** (pełniąc rolę przydawki) lub **przysłówka** (pełniąc funkcję okolicznika). 📌 Najważniejsze informacje w skrócie | Co to jest? | Nieosobowa forma czasownika o cechach przymiotnika lub przysłówka. | | --- | --- | | Główny podział | Przymiotnikowe (czynne/bierne) i Przysłówkowe (współczesne/uprzednie). | | Funkcja w zdaniu | Zazwyczaj pełni funkcję przydawki lub okolicznika czasu, sposobu i przyczyny. | | Odmiana | Imiesłowy przymiotnikowe się odmieniają, a przysłówkowe są nieodmienne. | | Pisownia z „nie” (2026 r.) | Odmienne piszemy bezwyjątkowo łącznie, a nieodmienne zawsze rozdzielnie. | | Główne ograniczenie (ryzyko) | Tzw. błąd podmiotowy („Idąc do lasu, padał deszcz”) i imiesłowioza. | ## Podział i rodzaje imiesłowów w języku polskim Imiesłowy w polszczyźnie dzielą się na dwie główne kategorie, z których każda rozdziela się na dwa bardziej szczegółowe rodzaje w zależności od formy i funkcji gramatycznej. ### 1. Imiesłowy przymiotnikowe (odmienne) Odpowiadają na pytania klasycznego przymiotnika (*jaki? jaka? jakie?*). Podobnie jak przymiotniki, odmieniają się przez przypadki, liczby i rodzaje, lecz w odróżnieniu od nich **nie podlegają stopniowaniu**. - **Imiesłów przymiotnikowy czynny** – tworzony wyłącznie od czasowników niedokonanych. Opisuje, że podmiot wykonuje daną czynność w czasie teraźniejszym lub przeszłym. Rozpoznamy go po końcówkach: **-ący, -ąca, -ące**. *Przykład: czytający, grające.* - **Imiesłów przymiotnikowy bierny** – powiązany z czasownikami przechodnimi (dokonanymi i niedokonanymi). Sygnalizuje, że określany rzeczownik jest poddawany czynności. Charakteryzują go końcówki: **-ny, -na, -ne, -ty, -ta, -te, -ony, -ona, -one**. *Przykład: umyte, napisany, ugotowana.* ### 2. Imiesłowy przysłówkowe (nieodmienne) Nigdy się nie odmieniają w zdaniu. Służą najczęściej do tworzenia tzw. imiesłowowych równoważników zdań, definiujących okoliczności poboczne. - **Imiesłów przysłówkowy współczesny** – wyraża czynność, która wydarza się jednocześnie ze zdarzeniem głównym (tylko od czasowników niedokonanych). Jego końcówka to **-ąc**. *Przykład: biegnąc, mówiąc.* - **Imiesłów przysłówkowy uprzedni** – stosowany dla czynności, która miała miejsce zanim rozpoczęła się czynność w zdaniu głównym (tylko od czasowników dokonanych). Jego końcówki to: **-wszy** po samogłoskach oraz **-łszy** po spółgłoskach. *Przykład: zjadłszy, upadłszy.* ## Zasady interpunkcji – jak stosować przecinki? Interpunkcja w formach imiesłowowych bywa dużym wyzwaniem, dlatego warto zapamiętać ujednolicone normy: - **Imiesłowy przymiotnikowe:** Co do zasady **nie wydzielamy ich przecinkami**, o ile pełnią standardową funkcję bezpośredniej przydawki (np. *Zmęczony człowiek poszedł spać*). Przecinek stosujemy tylko, jeśli imiesłów jest wtrąceniem dopowiadającym, niosącym poboczną treść odseparowaną od głównego toku zdania (np. *Jacek, kompletnie pochłonięty pracą, nie usłyszał dzwonka*). - **Imiesłowy przysłówkowe:** Należy bezwzględnie oddzielać je od reszty zdania przecinkiem. Reguła ta obowiązuje nawet wtedy, gdy imiesłów występuje całkowicie samodzielnie. (np. *Stojąc, patrzył w niebo.* lub *Myśląc o wczorajszym dniu, wypił kawę.*). Jedyny uznany wyjątek stanowi przestarzały imiesłów „wyjąwszy” występujący w sensie „oprócz” (np. *Wyjąwszy święta, pracuje codzienne*). ## Reforma ortograficzna od 2026 roku – pisownia z partykułą „nie” Od 1 stycznia 2026 roku, na mocy rygorystycznej uchwały Rady Języka Polskiego PAN (RJP), uległy ujednoliceniu i uproszczeniu zasady ortograficzne. - **Z imiesłowami odmiennymi – ZAWSZE ŁĄCZNIE:** Zlikwidowano uciążliwe rozróżnienie i „świadomą pisownię rozdzielną” oznaczającą czasownikowość w funkcji orzecznika. Obecnie zwroty takie jak „jeszcze nie zrobiony raport” bezwyjątkowo piszemy łącznie: **jeszcze niezrobiony raport**. Odłączenie partykuły jest dozwolone jedynie przy wyrazistych kontrastach (np. *nie jedzący, lecz pijący*) lub w spójnikach korelacyjnych (*ani nieczytający, ani niepiszący*). - **Z imiesłowami nieodmiennymi – ZAWSZE ROZDZIELNIE:** Ta reguła pozostała nienaruszona. Wszelkie formy przysłówkowe (kończące się na -ąc, -wszy, -łszy) nakazuje się zapisywać osobno, np. *nie zważywszy, nie wiedząc*. ## Imiesłowioza i najczęstsze błędy składniowe Imiesłowy urozmaicają i kondensują język, skutecznie eliminując z tekstów monotonne nagromadzenie zaimków „który”, „która”. Wypowiedzi zyskują dynamikę oraz naukowy ton. Jednak nadużywanie zwłaszcza form uprzednich prowadzi do zjawiska okrzykniętego mianem **imiesłowiozy** – tekst przytłacza ciężkim, sztucznym oraz biurokratycznym stylem. Poważniejszym zagrożeniem jest jednakże **błąd tożsamości podmiotu**. Użycie imiesłowu przysłówkowego w wypowiedzeniu wymaga, aby czynność główna i czynność wyrażona imiesłowem posiadały **tego samego wykonawcę**. Zdanie typu *„Idąc do domu, rozpętała się burza”* jest błędem strukturalnym, ponieważ dosłownie zakłada ono, że to burza szła do domu. ## Narzędzia ułatwiające autokorektę językową Dla osób pragnących uniknąć wpadki interpunkcyjnej lub podmiotowej podczas pracy nad tekstami, polski rynek narzędzi wsparcia cyfrowego dostarcza sprawdzonych rozwiązań: - **LanguageTool Premium:** Zintegrowany korektor wyłapujący niuanse gramatyczne w tym błędy tożsamości podmiotu i brak przecinków wokół form przysłówkowych. Koszt tego oprogramowania to około 19–39 zł miesięcznie w zależności od planu rozliczeniowego. - **Jasnopis.pl:** Program analizujący ogólną zrozumiałość komunikatu, który świetnie sprawdza się w wyłapywaniu przyciężkiego stylu tekstów cierpiących na tak zwaną imiesłowiozę. ## Podsumowanie: Najważniejsze informacje o imiesłowach Imiesłów, choć jest nieosobową formą czasownika, ma gigantyczne znaczenie dla płynności języka polskiego. Przejmuje on właściwości przymiotnika (kiedy odmienia się i odpowiada na pytanie *jaki?*) lub przysłówka (pozostając formą bezwzględnie nieodmienną i określającą okoliczności). Znajomość różnic pomiędzy imiesłowami czynnymi, biernymi, współczesnymi i uprzednimi jest fundamentem, na którym opierają się zasady interpunkcyjne. Pamiętaj, aby zawsze stosować przecinki przy imiesłowach przysłówkowych oraz by mieć świadomość zmian z 2026 roku w zakresie łącznej pisowni z „nie” w przypadku form odmiennych. Używaj ich z wyczuciem – poprawią one elegancję Twoich wypowiedzi, pod warunkiem uniknięcia pułapek „imiesłowiozy” czy błędu tożsamości podmiotu. ## FAQ – Najczęściej zadawane pytania ### Jak łatwo odróżnić imiesłów przymiotnikowy od przysłówkowego? Najprostszą metodą jest próba odmiany przez przypadki lub rodzaje. Imiesłowy przymiotnikowe są odmienne i zachowują się w zdaniu jak zwykły przymiotnik (np. czytający, czytająca, czytającego). Imiesłowy przysłówkowe (kończące się na -ąc, -wszy, -łszy) w ogóle się nie odmieniają i pozostają całkowicie zamrożone. ### Czy według nowych zasad zawsze piszemy „nie” łącznie z imiesłowami? Począwszy od 2026 roku wprowadzono bezwyjątkową pisownię łączną dla wszystkich imiesłowów odmiennych (przymiotnikowych) – np. „nieprzeczytany”. Natomiast formy nieodmienne (przysłówkowe) wciąż bezwzględnie zapisujemy w połączeniu z „nie” jako dwa osobne wyrazy – np. „nie wiedząc”. ### Czym jest słynny błąd tożsamości podmiotu? Błąd ten, często zwany też błędem podmiotowym, powstaje w zdaniach z imiesłowowym równoważnikiem. Zachodzi on wtedy, gdy czynność główna i imiesłowowa przypisane są różnym podmiotom, co tworzy absurd semantyczny. Klasycznym i niepoprawnym przykładem jest zdanie: „Mając dziesięć lat, zmarł mój dziadek”. ### Czy imiesłów przymiotnikowy podlega stopniowaniu? Nie. Mimo że imiesłów przymiotnikowy zachowuje się w zdaniu tak jak przymiotnik (odmienia się przez przypadki, liczby i rodzaje), różni się od niego niemożnością stopniowania. Wynika to z faktu, że imiesłów określa czynność lub stan, którego natężenie jest stałe. ### Gdzie szukać wiarygodnych informacji, gdy mam problem z użyciem imiesłowu? Najwyższym autorytetem jest Rada Języka Polskiego (RJP) PAN, która kodyfikuje zasady, a także cyfrowy Wielki Słownik Języka Polskiego (WSJP). Natomiast w weryfikacji bieżących tekstów pomocne bywają profesjonalne narzędzia do korekty w rodzaju LanguageTool Premium.