Padaczka, nazywana powszechnie epilepsją, to jedna z najczęstszych przewlekłych chorób neurologicznych na świecie. Często bywa nazywana „chorobą o wielu obliczach” z powodu ogromnego zróżnicowania objawów u poszczególnych pacjentów. W Polsce z tą dolegliwością żyje od 370 000 do 400 000 osób, co stanowi około 1% całego społeczeństwa. Choć może ujawnić się na każdym etapie życia, najczęściej diagnozowana jest u niemowląt poniżej 1. roku życia oraz u seniorów po 65. roku życia. Z uwagi na silne obciążenie pacjenta i powszechne mity narosłe wokół pierwszej pomocy, fundamentalna jest rzetelna edukacja na temat objawów oraz tego, jak bezpiecznie reagować w przypadku ataku.
Co to jest? (Definicja)
Według wytycznych Międzynarodowej Ligi Przeciwpadaczkowej (ILAE), padaczka jest przewlekłą chorobą mózgu cechującą się trwałą skłonnością do generowania napadów padaczkowych. Diagnostykę w kierunku tej choroby podejmuje się najczęściej wówczas, gdy pacjent doświadczy minimum dwóch niesprowokowanych napadów padaczkowych w odstępie czasowym większym niż 24 godziny. Rozpoznanie jest możliwe również po pierwszym napadzie, pod warunkiem, że ryzyko kolejnego ataku w ciągu następnych 10 lat przewyższa 60% (na podstawie zmian w rezonansie lub patologicznym EEG) albo gdy stwierdzony zostanie określony zespół padaczkowy.
Czym jest napad padaczkowy?
Napad padaczkowy to epizod zaburzeń neurologicznych, będący skutkiem nagłej, zsynchronizowanej i gwałtownej aktywności bioelektrycznej komórek nerwowych. Można to porównać do „burzy elektrycznej” w sieci neuronowej. Pamiętajmy, że nie każdy napad to objaw padaczki. Napady sprowokowane pojawiają się wskutek działania określonych czynników (np. wysoka gorączka, gwałtowny spadek cukru we krwi, upojenie alkoholowe, świeży uraz czaszkowy) i ustępują po usunięciu tego bodźca. Z kolei napady niesprowokowane, leżące u podłoża diagnozy epilepsji, występują samoistnie.
Typy napadów i ich objawy
W zależności od obszaru objętego wyładowaniami wyróżniamy:
- Napady ogniskowe (obejmujące jedną półkulę): mogą przebiegać z zachowaną świadomością (drętwienie, skurcze ręki, dziwny zapach, silne uczucie déjà vu) lub z zaburzoną świadomością, gdzie chory sprawia wrażenie wyłączonego, nie reaguje i wykonuje automatyzmy (mlaskanie, poprawianie ubrań). Niejednokrotnie początkiem napadu jest tzw. aura.
- Napady uogólnione (obejmujące obie półkule): to najbardziej znane ataki toniczno-kloniczne (nagła utrata przytomności, głośny krzyk, upadek, sztywność a następnie uogólnione drgawki kończyn, piana z ust). Inne formy uogólnione to m.in. napady nieświadomości (nagłe znieruchomienie i tzw. zawieszenie na kilkanaście sekund, bardzo popularne u małych dzieci), atoniczne (nagłe zwiotczenie mięśni skutkujące upadkiem) oraz miokloniczne.
Przyczyny choroby
Etiologia padaczki ujęta przez ILAE wyróżnia sześć grup: strukturalne (guzy, blizny pourazowe, wady kory), genetyczne (często rodzinne), zakaźne (przechorowane zapalenia opon lub mózgu), metaboliczne, immunologiczne oraz o etiologii nieznanej, ponieważ w wielu przypadkach nadal nie udaje się zidentyfikować bezwzględnej przyczyny schorzenia.
Diagnostyka medyczna – metody i ceny prywatne w Polsce
Fundamentem diagnostyki jest szczegółowy wywiad medyczny wzbogacony o aparaturę neurofizjologiczną. Podstawowe, prywatne badanie EEG w czuwaniu kosztuje od 150 do 250 PLN. Jeśli lekarz zaleci EEG we śnie lub po deprywacji snu (brak snu aktywuje wyładowania), koszt wzrasta do 300 – 500 PLN. Standardem diagnostyki skojarzonej jest wideo-EEG trwające od kilku do 24h z cenami rzędu 800 – 3200 PLN w komercyjnych ośrodkach. Każdy nowy przypadek wymaga precyzyjnego obrazowania – rezonans magnetyczny (MRI) głowy o natężeniu 3T to jednorazowy wydatek 500 – 1100 PLN, zależny od użycia kontrastu. Gdy lekarz podejrzewa wariant genetyczny u pacjenta pediatrycznego, wykonuje się najczęściej badanie całego eksomu (WES) w cenach około 3500 – 5500 PLN.
Nowoczesne metody leczenia epilepsji
Celem jest uzyskanie remisji. U blisko 70% osób świetne efekty przynosi podstawowa farmakoterapia (AEDs, m.in. lakozamid, lamotrygina, walproinian, lewetiracetam). U pacjentów z wariantem lekoopornym stosowana jest precyzyjna chirurgia padaczki mająca na celu bezpieczne usunięcie chorej strefy mózgu, poprzedzona inwazyjnymi badaniami (SEEG). Alternatywą dla pacjentów dyskwalifikowanych z chirurgii resekcyjnej pozostają procedury neuromodulacji – wszczepienie stymulatora nerwu błędnego (VNS) na NFZ lub głęboka stymulacja mózgu (DBS). U części pacjentów pediatrycznych wybitne efekty wywołuje również spersonalizowana i wymagająca dieta ketogenna prowadzona przy współpracy z neurologami oraz dietetykami (generująca ciała ketonowe silnie przeciwdziałające napadom).
Pierwsza pomoc przy ataku krok po kroku
Postępowanie ratownicze ma na celu zniwelowanie ryzyka samookaleczenia pacjenta. Zadbaj przede wszystkim o bezpieczeństwo otoczenia, odsuwając twarde i ostre krawędzie. Następnie podłóż pod głowę pacjenta coś miękkiego, rozluźnij krawat, odzież wokół szyi oraz zapamiętaj dokładny czas startu napadu. Po jego samoistnym ustąpieniu ostrożnie przetocz poszkodowanego na bok, by zapewnić ułożenie w pozycji bocznej ustalonej (zapobiega zachłyśnięciu własną śliną czy wymiocinami). Kategorycznie zabrania się powstrzymywania i przygniatania ciała pacjenta, by na siłę zahamować drgawki. Zakazane jest stosowanie brutalnego mitu medycznego, jakim jest wkładanie twardych przyrządów między zęby poszkodowanego i próby ratowania przed tzw. połknięciem języka (jest to niemożliwe z anatomicznego punktu widzenia). Karetkę pod nr 112 wzywamy bezzwłocznie jedynie wtedy, gdy napad trwa ponad 5 minut bez przerwy, powtarza się w krótkim interwale nim poszkodowany odzyska pełną świadomość, atak pojawił się u ciężarnej, cukrzyka, u osoby, która uszkodziła swoje ciało z racji upadku na twarde podłoże, bądź gdy atak w tej postaci przytrafił się pacjentowi po raz pierwszy w całym życiu.
Podsumowanie: z padaczką można prowadzić normalne życie
Mimo groźnie brzmiącej definicji medycznej, padaczka to po prostu przewlekła choroba obniżająca próg drgawkowy mózgu – pod żadnym pozorem nie jest to schorzenie o podłożu psychicznym. Współczesne schematy leczenia wykazują nieprawdopodobną skuteczność rzędu 70% wśród wdrożonej farmakoterapii, umożliwiając chorym swobodne i bezpieczne powroty do pracy zawodowej. W procesie zwalczania uprzedzeń społecznych, ogromną rolę odgrywa rzetelna znajomość właściwych technik pierwszej pomocy oraz ignorowanie skrajnie szkodliwych mitów, zwłaszcza obawy o wkładanie przedmiotów do ust poszkodowanych pacjentów.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
Czy padaczka to choroba psychiczna?
Nie, padaczka to przewlekła choroba neurologiczna związana wyłącznie ze strukturą, wyładowaniami czy metabolizmem komórek nerwowych w ludzkim mózgu.
Czy podczas ataku pacjent może połknąć własny język?
Nie. Połknięcie własnego języka to wyjątkowo groźny mit medyczny. Język podczas napadu ulega wzmożonemu skurczowi lub zwiotczeniu, a wkładanie pacjentowi przedmiotów, kijów lub łyżek do ust powoduje rozległe złamania jego zębów i grozi zachłyśnięciem ułamanymi odłamkami.
Czy wszystkie napady z drgawkami diagnozuje się od razu jako padaczkę?
Nie, każdy napad podlega weryfikacji. Zdrowy ludzki mózg również ma określony próg pobudliwości i pod wpływem ostrego stresu środowiskowego (odwodnienie, zatrucie alkoholowe, gorączka 40 stopni) potrafi wygenerować tzw. napad prowokowany, który w ogóle nie przesądza o padaczce.
Czy da się całkowicie wyleczyć epilepsję?
Postępy rynkowej farmakoterapii wskazują, że blisko 70% pacjentów poprawnie leczonych substancjami przeciwnapadowymi osiąga pełną remisję objawów i wraca do normalnego, pełnoprawnego trybu życia bez występowania wyładowań.
Kiedy powinienem wezwać karetkę do osoby będącej w trakcie napadu?
Standardowy napad ustępuje po 2-3 minutach. Pogotowie wezwij natychmiast, gdy atak przekracza barierę 5 minut, u pacjenta pojawia się drugi napad bez powrotu świadomości, poszkodowany doświadcza ataku po raz pierwszy w swoim życiu, jest osobą w zaawansowanej ciąży lub upadając odniósł on uraz ratujący w widocznemu rozcięciu czy złamaniu.
