Kupując nowe ubrania, coraz częściej zwracamy uwagę na metkę ze składem materiałowym. Jednym z najpopularniejszych, a zarazem budzących najwięcej pytań włókien jest wiskoza. Choć bywa powszechnie określana mianem materiału sztucznego (co może budzić złe skojarzenia z poliestrem czy akrylem), jej rodowód wywodzi się wprost z natury. Dlaczego wiskoza szturmem zdobyła świat mody, stając się idealną i tańszą alternatywą dla szlachetnego jedwabiu oraz doskonałym zastępstwem dla wszechobecnej bawełny?
W poniższym kompendium wiedzy szczegółowo przyjrzymy się temu niezwykłemu materiałowi. Wyjaśnimy krok po kroku, z czego i jak powstaje włókno wiskozowe, rozwiejemy mity na temat jego syntetyczności oraz podpowiemy, czym różni się od innych popularnych tkanin.
Co to jest? (Definicja)
Wiskoza (z ang. viscose) to włókno oraz wytwarzana z niego tkanina lub dzianina, która w przemyśle tekstylnym klasyfikowana jest jako włókno sztuczne pochodzenia naturalnego (półsyntetyczne). Oznacza to, że bazą do produkcji materiału jest w pełni naturalna celuloza drzewna – pozyskiwana najczęściej z drewna sosny, świerku, buku lub eukaliptusa. Zebrana masa celulozowa jest następnie poddawana złożonej obróbce chemicznej, dzięki której przekształca się w gotową przędzę. Z racji niezwykłej miękkości, lejącej struktury ubrań i delikatnego, eleganckiego połysku, wiskoza nazywana bywa w przemyśle tekstylnym „sztucznym jedwabiem”.
Jak powstaje wiskoza? Proces produkcji krok po kroku
Produkcja klasycznej wiskozy opiera się na tak zwanej metodzie ksantogenianowej. Cykl ten składa się z kilku kluczowych etapów:
- Rozdrabnianie surowca: Drewno z drzew liściastych lub iglastych jest przecierane na zrębki, z których gotując, pozyskuje się czystą celulozę.
- Alkalizacja (pęcznienie): Celuloza jest poddawana działaniu ługu sodowego (stężonego wodorotlenku sodu), co powoduje pęcznienie i tworzy tzw. alkalicelulozę.
- Ksantogenowanie: Do masy dodaje się dwusiarczek węgla. W wyniku reakcji powstaje pomarańczowo-żółty ksantogenian celulozy.
- Rozpuszczanie: Ksantogenian miesza się w rozcieńczonym wodorotlenku sodu. Otrzymany gęsty, przypominający lepki miód roztwór nazywany jest właściwą wiskozą.
- Przędzenie (regeneracja): Gęsta masa jest tłoczona przez miniaturowe dysze prosto do kwaśnej kąpieli (m.in. kwas siarkowy). W tym środowisku celuloza natychmiast krzepnie w postaci długich, ciągłych nici, które na sam koniec są płukane, rozciągane i suszone.
Wiskoza a bawełna – kluczowe różnice
Choć oba włókna są przyjazne dla organizmu człowieka, wykazują zasadnicze różnice rzutujące na codzienne użytkowanie:
- Pochodzenie: Bawełna jest włóknem w pełni (100%) naturalnym prosto z krzewu, natomiast wiskoza jest włóknem stworzonym przez człowieka z naturalnego surowca.
- Higroskopijność i komfort: Wiskoza wchłania o 50% więcej wilgoci niż bawełna i błyskawicznie oddaje ją na zewnątrz. Daje to bardzo cenione latem, delikatne uczucie chłodu, podczas gdy bawełna bardziej grzeje ciało.
- Trwałość na mokro (pranie): Mokra bawełna staje się mocniejsza, co pozwala prać ją w gorącej wodzie z mocnym wirowaniem. Włókna wiskozy pod wpływem wody drastycznie tracą na wytrzymałości (nawet o 50%), łatwo je uszkodzić lub bezpowrotnie odkształcić.
- Gniecenie: Wiskoza gniecie się niezwykle łatwo i wymaga uważnego prasowania w niższych temperaturach (max 150°C), podczas gdy bawełna jest odporniejsza na gorące żelazko.
Zalety i wady wiskozy
Ogromnymi zaletami wiskozy są jej właściwości higroskopijne, przewiewność oraz antyalergiczność – materiał nie podrażnia wrażliwej skóry. Pięknie, „lejąco” układa się na sylwetce, a włókna doskonale chłoną barwniki, przez co ubrania zachwycają głębią kolorów. Wśród wad wskazać należy przede wszystkim podatność na zagniecenia, możliwe kurczenie podczas nieprawidłowego prania oraz wysoką wrażliwość na rozciąganie po zamoczeniu.
Udoskonalone włókna nowej generacji
Technologia pozwala obecnie na produkcję udoskonalonych odmian, takich jak Modal (odporniejszy na mechacenie, polecany na bieliznę), Lyocell / Tencel™ (ekologiczny, z eukaliptusa, bardzo mocny) oraz certyfikowany standard Lenzing™ EcoVero™, którego produkcja zużywa o 50% mniej wody i zmniejsza emisję dwutlenku węgla przy zachowaniu rygorów gospodarki o obiegu zamkniętym (certyfikat EU Ecolabel, certyfikaty drewna FSC/PEFC).
Podsumowanie: Wiskoza to niezwykły kompromis między naturą a technologią
Wiskoza to wszechstronne włókno, które doskonale łączy w sobie komfort noszenia materiałów naturalnych z elegancją tkanin luksusowych. Rozumiejąc specyfikę produkcji tego sztucznego jedwabiu i przestrzegając podstawowych zasad pielęgnacji, można cieszyć się przewiewnymi, nasyconymi kolorami i bezpiecznymi dla skóry ubraniami przez bardzo długi czas. Wybierając warianty ekologiczne (np. EcoVero™ lub Tencel™), inwestujemy nie tylko w najwyższą jakość, ale także minimalizujemy nasz negatywny wpływ na planetę.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
Czy wiskoza to poliester?
Absolutnie nie. Poliester jest materiałem w 100% syntetycznym pozyskiwanym z pochodnych ropy naftowej. Wiskoza to materiał sztuczny, ale mający naturalne pochodzenie – powstaje z przetworzonej roślinnej celulozy drzewnej.
Czy w ubraniach z wiskozy można się spocić?
Wiskoza jest materiałem ekstremalnie przewiewnym i pochłaniającym pot nawet o 50% efektywniej niż bawełna. Szybko odprowadza wilgoć z powierzchni ciała, dzięki czemu doskonale zapobiega przegrzewaniu się w upalne dni, oferując uczucie przyjemnego chłodu.
Jak najlepiej prać i suszyć odzież z wiskozy?
Ze względu na wysoką wrażliwość mokrych włókien, wiskozę należy prać krótko, na delikatnym programie, w temperaturze maksymalnie 30°C i przy zminimalizowanym wirowaniu. Nie wolno jej mocno wykręcać w dłoniach ani suszyć w suszarce bębnowej.
Co oznacza etykieta Lenzing™ EcoVero™?
Jest to certyfikowany, nowoczesny rodzaj wiskozy produkowanej z poszanowaniem środowiska naturalnego przez firmę Lenzing AG. Zużywa on do 50% mniej wody oraz generuje znacznie mniej emisji CO2, używając celulozy wyłącznie z kontrolowanych upraw leśnych i odzyskując chemikalia użyte w procesie chemicznym.
Dlaczego po praniu moja sukienka z wiskozy skurczyła się i zrobiła sztywna?
Jest to typowa reakcja tego włókna na pranie w zbyt gorącej wodzie lub nadmierny kontakt z wilgocią bez właściwego suszenia. Na szczęście odpowiednie uprasowanie na lewej stronie letnim żelazkiem potrafi często przywrócić jej miękkość, a także pierwotny kształt.
